ستون فقرات

 

ستون فقرات

ستون فقرات

 

 آناتومی استخوان های ستون مهره ها :

بطور کلی مهره ها از استخوان اسفنجی درونی و لایه استخوان سفت بیرونی تشکیل شده اند. مهره ها تا سالها پس از تولد به عنوان محل خونسازی عمل کرده و قسمت عمده ای از گلبولهای قرمز در این ناحیه تولید میشود. این استخوان اسفنجی با گذر عمر در معرض پوکی و شکستگی است که بصورت معمول در کلینک دکتر میر توجه ویژه ای به درمان پوکی همزمان میشود. پوکی در استخوان های ستون فقرات میتواند به حدی پیشرفت کرده و بدنه مهره را تضعیف کند که حتی با یک عطسه دچار شکستگی شود. قسمت خلفی مهره ها معمولا از جنس سفتری بوده و معمولا دچار شکستگی ناشی از پوکی نمی شوند. به همین دلیل شکستگی های متعدد ناشی از پوکی است که گاها افراد با گوژپشتی شدید در کهنسالی دیده میشود.

 

گردن :

گردن از هفت مهره تشکیل شده است که مهره اول و دوم گردنی که به ترتیب مهره اطلس و اکسیس نامیده میشود ، دارای شکل بخصوصی هستند که در باقی نقاط ستون فقرات دیده نمیشود . به این صورت که مهره اطلس بر روی زایده اکسیس میچرخد.

ستون فقرات گردنی

مهره اطلس

باقی مهره های گردنی ساختار تقریبا مشابه هم دارند و تا حدودی شبیه باقی مهرهای ستون فقرات است. تنها تفاوت مشخص و بارزی که وجود دارد این است که مهره های گردنی در خود محلی برای عبور شریان و رگ مهم خونرسانی به مغز را داشته و از ان محافظت میکنند.نقش اصلی مهره های گردنی حفظ وزن حدود ۵ کیلوگرمی سر میباشد. علاوه بر این مهره های گردنی بدلیل شکل آناتومی خود پر تحرک ترین نقطه ستون فقرات هستند به طوریکه اجازه بیشترین میزان چرخش و گردش را به انسان میدهد. همین میزان تحرک بالاست که باعث استعداد بالای این ناحیه برای ایجاد ارتروز و دیسک گردن است.
 ستون فقرات گردن دیسک گردن

پشتی یا قفسه سینه :

ستون فقرات پشتی یا قفسه سینه از ۱۲ مهره تشکیل شده است. عمده تفاوت مهره های این قسمت از ستون مهره ها در اتصال این مهره ها به دنده های قفسه سینه است. همین امر باعث تحرک کمتر ستون پشتی و در نتیجه درد ستون فقرات کمتری در این ناحیه میشود. اگر چه دیسک کمر و دیسک گردن شیوع بیشتری از این ناحیه دارد ولی دیسک این ناحیه نیز دیده میشود و گاها میتواند با بیماری زونا اشتباه شده و پزشک متخصص ارتوپد یا فوق تخصص ستون فقرات را به اشتباه بیاندازد.

معمولا دیسک های این ناحیه با بیماری های روماتیسم ستون فقرات همراهی دارند.

 

کمری :

 ستون فقرات کمری lumbar spine شایعترین نقطه در کل ستون مهره ها است که دچار آسیب های دیسک میشود و به همین دلیل اطلاع از کارکرد آن بسیار مهم است. این منطقه دارای پنج مهره است که به ترتیب L1 تا L5 نامگذاری میشوند. اگر به گزارشهای ام آر آی توجه کنید معمولا در افرادی که دیسک کمر دارند یکی از ریشه های عصبی متناظر با مهره عصبی مربوطه دچار آسیب شده است. وقتی به عنوان مثال دیسک مهره L4 و L5 دچار اسیب میشود یعنی ریشه عصبی که از بین این در مهره  عبور میکرده دچار آسیب شده است. در ادامه این مطلب را بیشتر توضیح خواهم داد.
مهره های کمری بزرگترین مهره ها در ستون فقرات هستند چون بیشترین وزن را تحمل کرده و در حرکات چرخشی و بلند کردن اجسام سنگین فشار گشتاوری بسیار بالایی را تحمل میکنند به همین دلیل است که دیسک کمری در این نقطه از شیوع بسیار بالایی برخوردار است.

استخوان خاجی  :

استخوان خاجی یا ساکروم    sacrum  بخشی از استخوان لگن ماست که نقش ارتباط ستون فقرات را به لگن و در نتیجه پاها دارد. این استخوان از ۵ استخوان تشکیل شده است که به هم جوش خورده و یک استخوان واحد را ایجاد میکنند. این استخوان واحد قسمتی از حلقه لگن را تشکیل میدهد که به آن لگن خاصره گفته میشود.

ساکروم ستون فقرات

این عکس محل استخوان ساکروم را نشان میدهد. به خاطر ماهیت انتقال فشاری که این استخوان تحمل میکند بسیار مستعد آرتروز و درد است. آسیب های حین زایمان و همینطور روماتیسم ستون فقرات از سایر علل درد این ناحیه است.

دنبالچه:

دنبالچه یا استخوان کوکسیس coccyx  همان باقی مانده دم در جانداران است که از چهار مهره به هم جوش خورده تشکیل شده است. عملکرد مهم این قسمت از ستون فقرات بدلیل اتصال عضلات و رباط ها و لیگامانها است که میتواند بدنبال ضربات حاد ناشی از افتادن و یا ضربات مزمن ناشی از نشستن طولانی روی اجسام سفت دچار درد و آسیب شود که به آن کوکسالژی گفته میشود. اهمیت دیگر این قسمت در شکل دهی لگن هنگام زایمان است.

دنبالچه

دنبالچه

قسمت بعدی که توضیح داده میشود دیسک است.

 

دیسک ستون فقرات :

شاید به جرات بتوان گفت که هیچ ساختار آناتومیکی در بدن انسان به اندازه دیسک باعث درد و اختلال در کارکرد نشود. دیسک ها به طور خلاصه و زبان ساده نقش کمک فنر بدن ما را به عهده دارند. همانطور که تخریب کمک فنر اتوموبیل باعث تخریب باقی قسمت ها میشود ، آسیب دیسک ها نیز توازن توزیع نیرو را بر هم زده و باعث ایجاد مشکلات عدیده میشود.

دیسک ساختاری غضروفی لیگامانی است و یک ساختار منحصر به فرد است. بدلیل این ساختار است که میتواند نیروهای زیادی را در طول زندگی تحمل کند. دیسک ها فاقد عروق خونی هستند و تغذیه آنها از طریق بافت اطراف انجام میشود و به همین دلیل است که اگر به صورت طولانی در وضعیت نامناسب قرار گیرد دچار خفگی و آسیب و در نتیجه بیماری دیسک میشود.

 

دیسک

دیسک

همانگونه که در عکس میبینید هر دیسک از دو قسمت تشکیل شده است. قسمت محیطی که حالت سفت و لیگامانی دارد و به آن آنولوس فیبروزوس میگویند. همین قسمت است که در صورت آسیب باعث میشود تا محتویات دیسک که نوکلوس پالپوس نامیده میشود وارد فضای نخاع و ریشه های عصبی شده و باعث ایجاد بیماری دیسک  شود که اگر دیسک در کمر باشد  علائم دیسک کمر در پاها و به طور کلی دیسک کمر  ایجاد شود.

دیسک تخریب شده

دیسک تخریب شده

گذر زمان ، ژنتیک نامناسب ، زندگی با عدم رعایت های بهداشتی همه و همه باعث تخریب و پارگی دیسک شده و در نتیجه محتویات ان به نخاع و ریشه های عصبی فشار وارد میکند و باعث ایجاد علایم میشود.

میزان آب موجود در دیسک ها نشانه سلامت آنهاست . به این صورت که هر چه میزان آب موجود در دیسک بیشتر باشد دیسک سالمتر بوده  و توان جذب ضربه دیسک بالاتر است. این حالت در تصویر برداری با ام آر ای به صورت واضح دیده میشود. با گذر زمان و آرتروز و پوک شدن ستون فقرات ، دیسک نیز کم کم آب خود را از دست داده و با کاهش ارتفاع خود باعث کاهش قد انسان میشود. با کاهش آب داخل دیسک اتفاق دیگری که می افتد این است که دیسک در برابر ضربه ها آسیب پذیرتر میشود. به این صورت که دیسک سالم شاید به حتی ۳۵۰ کیلوگرم نیرو نیز دچار آسیب نشود ولی دیسکی که آب خود را از دست داده تنها با چند کیلوگرم دچار پارگی و آسیب شود، به همین دلیل است که ما در مرکز جامع تخصصی فوق تخصصی دکتر میر توصیه بسیار زیاد به مراقبت شدید با افزایش سن داشته و سعی میکنیم با کفش ها و کفی های طبی تا حدود زیادی نقش کمک فنری دیسک را بازیابی کنیم.

نخاع

نخاع از انتهای جمجمه و اولین مهره شروع شده و تا محاذات مهره  اول کمری ادامه می یابد و پس از آن به شکل رشته رشته در می آید که به آن قسمت نخاع دم اسبی گفته میشود. cauda equina

این قسمت دم اسبی از فضای بین استخوان های مهره ها خارج شده و به پاها میرسد، ریشه های عصبی متناظر نیز از قسمت گردنی نخاع خارج شده و به دست ها میرسد. به همین دلیل است که اسیب نخاع و ریشه های عصبی میتواند باعث درد دستها و پاها شود.

هر مهره در ستون فقرات دارای یک مجرا برای عبور نخاع است. از قرار گرفتن مهره ها بر روی هم فضاهایی ایجاد میشود که محل عبور ریشه های عصبی هستند که به آنها به اصطلاع فورامن گفته میشود که یکی از نقاط شایع برای فشار دیسک روی ریشه های عصبی است. به همین علت است که گاهی فرد مبتلا به دیسک دچار علایم سمت چپ و گاهی سمت راست میشود. در حالیکه اگر دیسک به نخاع فشار بیاورد معمولا علایم با شدت متفاوت ولی دو طرفه خواهد بود.

نخاع

نخاع

معمولا آسیب و پارگی دیسک و آرتروز و تخریب مفاصل به تنهایی  درد ایجاد نمیکند و حتی در صورت ایجاد درد این درد در محدوده ستون فقرات  بوده و از محاذات این محدوده فراتر نمیرود. درد اصلی که در دیسک کمر و دیسک گردن حس میشود و آزار دهنده است مربوط به فشاری است که این دیسک پاره شده و آسیب دیده به نخاع و ریشه های عصبی وارد کرده و باعث تنگی کانال نخاعی میشود.

نخاع و ریشه های عصبی توسط قسمت پشتی مهره ها محافظت میشود که یک سازه استخوانی ایجاد میکند تا نخاع را از آسیب حفظ کند. این سازه از دو قسمت به نامهای لامینا و پدیکل ایجاد شده است. در جراحی هایی که برای رفع فشار ناشی از دیسک کمر و دیسک گردن انجام میشود معمولا قسمت لامینا خارج میشود تا فشار از روی نخاع و ریشه های عصبی برداشته شود.

نخاع تمامی حسهای دست و پا را به مغز مخابره میکند و تمامی فرمانهای حرکتی عضلات را از مغز به عضلات میرساند. سیستم عصبی مانند سیستم برق کشی منازل است. به عنوان مثال وقتی سوزن به دست شما وارد میشود حس درد از طریق ریشه های عصبی وارد نخاع شده و از آنجا به مغز مخابره شده و مغر فرمان حرکتی مناسب را مجددا از طریق نخاع به عضلات میرساند.

همینجا میتوان دریافت که چرا در تنگی کانال نخاعی هم حس های اندام مشکل میشود و گاها بی حسی ایجاد میشود و در برخی موارد فرد بیمار از ضعف و خستگی شکایت دارد.

نخاع به مثانه و اسفنگتر مقعدی عصب رسانی میکند به همین دلیل است که برخی از دیسک های کمری با اسیب به نخاع میتوانند باعث بی اختیاری ادراری و مدفوع شوند و مشکلات زیادی برای فرد ایجاد کنند.

 

ریشه های عصبی کانال نخاعی

شناخت و آگاهی از آناتومی و نحوه عملکرد ریشه های عصبی که همان سیم کشی بدن میباشد نقش بسزایی در درک صحیح بیماران و شما عزیزان از مشکل و بیماری دیسک کمر و گردن و در کل هر بیماری که ستون فقرات را درگیر میکند دارد.

همانطور که در شکل زیر مشاهده میکنید هر نقطه از بدن ما توسط یک ریشه و عصب خاصی عصب دهی میشود که همین عصب مسوول حس های درد لمس سرما و گرما و هرنوع حس دیگری است. هر نوع آسیب به عصب مربوطه در هر نقطه از این مسیر باعث ایجاد علایمی مانند سوزش ، احساس یخ زدن و سوختن و غیره میشود.

ستون فقرات تنگی کانال نخاع

 

عکس بالا نقشه عصبی بدن ماست. کمی پیچیده است ولی نکته اصلی این تصویر این نکته است که شما عزیزان بدانید که هر نقطه از دست و پای ما توسط یک عصب خاص عصبدهی میشود و درد پا یا دست لزوما بدلیل بیماری در دست یا پا نبوده و میتواند ناشی از بیماری ستون فقرات و دیسک کمر و گردن باشد. تشخیص این موضوع به مهارت پزشک شما بستگی دارد و اینجاست که اهمیت بهترین متخصص ارتوپد و بهترین فوق تخصص ستون فقرات مشخص میشود. برای درک بهتر میتوانید علائم دیسک کمر در پاها را که در پست دیگری توضیح دادم مطالعه کنید.

سی و یک جفت شاخه عصبی از نخاع خارج میشود که سی و یک شاخه جلویی نقش ارتباط حرکتی بین مغز و عضلات  و سی و یک شاخه خلفی نقش ارتباط حسی بین درماتوم مربوطه و مغز را به عهده دارند. این ریشه ها پس از خارج شدن از ستون فقرات به هم متصل شده و یک ریشه عصبی را ایجاد میکنند که بسته به محل خروجشان نامگذاری میشود. به عنوان مثال عصبی که از بین مهره L4 و L5 خارج میشود به نام عصب L4 نامگذاری میشود. به عنوان نمونه این عصب مسوول حس اطراف زانو و حرکات جلو و پشت زانو است. به کررات بیماران به مرکز جامع فوق تخصصی دکتر میر مراجعه کرده و از درد اطراف زانو شکایت داشته و با تشخیص اشتباه آرتروز زانو تحت درمان قرار گرفته اند در حالیکه با بررسی و معاینه دقیق مشخص میشود که علت اصلی مشکل بیمار دیسک کمری است و نه آرتروز زانو.

مثال دیگر که بسیار شایع دیده میشود درد شانه است. دیسک های گردنی که ریشه عصبی شماره پنج و یا شش را درگیر کنند میتوانند باعث درد اطراف شانه شوند و بیماران با فرض اینکه مشکلی در شانه وجود دارد به اشتباه درمان شده و پر واضح است که بهبودی به همراه ندارند. توجه به این موضوع در کلینیک دکتر میر باعث تشخیص درست و درمان مکفی بیماران شده است.

یکی دیگر از اشتباهات رایج در دیسک های انتهایی ناحیه کمری می باشد که درد آنها در پاشنه پا حس میشود که به اشتباه گاها به جای خار پاشنه درمان میشود.

 

برای رزرو نوبت و اطلاعات بیشتر با ما اینجا را کلیک کنید

قوس های نرمال ستون فقرات :

ستون فقرات  ما اگر چه از روبرو مستقیم است ولی  در نگاه از کنار یک سازه مستقیم نیست بلکه دارای انحناهایی برای بالاتر بردن تحرک و کارایی می باشد. این قوس ها در ناحیه گردنی و کمری  دارای تحدب به جلو و در ناحیه پشتی دارای تقعر به جلو است. اصطلاحا به تحدب جلو که در گردن و کمر وجود دارد لوردوز و به تقعر جلویی که در ناحیه پشتی وجود دارد کیفوز گفته میشود. به تصویر زیر دقت کنید. اگر این انحنا ها از میزان خاصی فراتر روند بیماری تلقی شده و نیازمند درمان خواهند بود که درمان معمولا به صورت غیر جراحی و توسط بریس های مناسب انجام میشود.

اسکولیوز ستون فقرات

به انحراف جانبی این سازه محوری بدن اصطلاحا اسکولیوز گفته میشود که یکی از آزار دهنده ترین مشکلات ستون فقرات از نظر عملکردی و ظاهری است که در نوشته ای جداگانه به صورت کامل به آن خواهم پرداخت.بسته به اینکه این انحرافات در چه سنی ایجاد شود درمان متفاوتی خواهد داشت و اگر به موقع تشخیص داده شود میتوان با بریس و مراقبت مانع پیشرفت این انحراف شده و از جراحی جلوگیری کرد لذا در صورتیکه شک به عدم تقارن ستون فقرات خود یا کودک خود دارید حتما با ما تماس بگیرید تا با معاینه و یا تصویربرداری رادیولوژیک مشکل در زمان مناسب تشخیص داده شده و درمان شود.

 

عضلات ستون مهره ها :

پایداری ستون فقرات ما تنها به مفاصل بین استخوان های مهره ای و دیسک ها وابسته نیست و قسمت عمده ای از پایداری و عملکرد این سیستم به عضلات پشتی و جلویی وابسته است. در حالیکه عضلات پشتی نقش صاف کننده دارند عضلات جلویی یا شکمی نقش خم کنندگی را به عهده دارند. هر گونه اختلال داخل ستون فقرات که به ریشه های عصبی مربوط به این عضلات فشار بیاورد و یا باعث آسیب آنها شود باعث اسپاسم یا گرفتگی این عضلات میشود که یکی از علل شایع درد کمر و گردن و در نتیجه مراجعه به کلینیک های ارتوپدی است. این اسپاسم و گرفتگی غیر از ایجاد درد و حس ناخوشایندی که برای بیمار دارد یک اثر مخرب نیز دارد که به همین دلیل نیازمند درمان سریع است. این اسپاسم عضلانی باعث فشار بیشتر روی مهره ها و دیسک های کمری و گردنی شده و آسیب و تخریب را بیشتر میکند و این تخریب بیشتر باعث ایجاد یک چرخه معیوب آسیب عصبی می شود.

از طرف دیگر هر چه این عضلات قوی تر باشند نقش بزرگتری در حمایت از ستون فقرات داشته و باعث میشود فشار کمتری روی دیسک های کمری و گردنی وارد شود. البته ورزش های تقویتی این عضلات حتما باید به روش درست انجام شود تا باعث فشارهای نامناسب به دیسک شما نشود.

فضای اپی دورال و دورال :

اگر شما به دیسک کمر یا گردن مبتلا شده باشید حتما نام تزریق اپی دورال را شنیده اید. فضای اپی دورال به طور خلاصه به فضای بین استخوان مهره و نخاع گفته میشود. شایان ذکر است که نخاع توسط مایع مغزی نخاعی محصور شده است که این مایع خود توسط پرده دورا پوشیده شده است.

 

فضای اپی دورال

فضای اپی دورال

فضای اپی دورال توسط بافت چربی معمولا پر شده است و تزریق داروها به این فضا اگر چه از نظر تکنیکی به مهارت فراوانی نیاز دارد ولی میتواند با رفع علایم زیادی همراه باشد.

معمولا برای نمونه برداری از مایع مغزی گاهی نیاز به وارد کردن سوزن به کانال نخاعی میشود که معمولا از ناحیه کمری استفاده میشود.

مفاصل ستون فقرات :

استخوان هر مهره غیر از مفصلی که از طریق دیسک با مهره بالا و پایین خود دارد دارای چهار مفصل دیگر با مهره بالا و پایین خود است که اصطلاحا به آن مفاصل فاست گفته میشود. همانطور که در شکل پایین میبینید دو مفصل فاست در بالا و دو مفصل فاست در سمت پایین مهره مربوطه وجود دارد که این مفاصل نقش بسیاری در پایداری ستون فقرات دارند و از طرفی بدلیل همین نقششان در معرض آرتروز قرار دارند که همین امر باعث دردهای کمری میشود.

 

مفصل فاست

مفصل فاست

این مفاصل در هر قسمت از ستون فقرات شکل خاصی دارند و به همین دلیل نحوه تزریق در هر نقطه متفاوت است. معمولا برای تشخیص ارتروز مفاصل فاست حضور درد کمری مخصوصا در حرکات خمشی کافی است. گاهی در اعمال جراحی نیاز به جوش دادن این مفاصل برای رفع درد میشود.

مفصل مهم دیگری که در ستون فقرات دیده میشود مفصلی است که بین استخوان ساکروم و استخوان لگن وجود دارد و به اصطلاح به آن مفصل ساکروایلیاک یا SI Joint گفته میشود. این مفصل ساکروایلیاک در معرض آسیب بالایی در زایمان و بیماری های روماتیسمی بوده و میتواند ناراحتی زیادی برای بیمار ایجاد کند.تزریقاتی که برای این ناحیه انجام نقش بسزایی در درمان دردها و آرتروزهای آن دارد.

 

ستون فقرات مفصل ساکروایلیاک

مفصل مهم بعدی مفصلی است که بین ستون فقرات و استخوان شانه و کتف برقرار میشود.

زرد پی ها و لیگامانهای ستون فقرات :

دو زرد پی و لیگامان بلند سرتاسری از قاعده جمجمه تا استخوان لگن امتداد پیدا کرده و نقش بسیار مهمی در پایداری این ستون دارد. یکی که به نام لیگامان طولی قدامی نامیده میشود از جلوی مهره ها امتداد یافته و در هنگامی که ما به عقب خم میشویم کشیده شده و مانع از فشار بیش از حد به دیسک ها و نخاع میشود.

لیگامان دیگر به نام لیگامان طولی خلفی نامیده میشود و هنگامی که به جلو خم میشوید کشیده شده و مانع از فشار بیش از حد در هنگام برداشتن اجسام سنگین به دیسک مهره ها میشود.

برخی از بیماری ها مانند بیماری روماتیسمی بهجت در اغلب موارد این لیگامانها را درگیر کرده و باعث تخریب آنها میشود.

بیماری های ستون فقرات :

برخی از مهمترین بیماری هایی که ستون فقرات را درگیر میکنند عبارتند از :

۱- دیسک کمر

۲-دیسک گردن

۳- روماتیسم

۴-شکستگی

۵- سرطان ها

 

برای رزرو نوبت و اطلاعات بیشتر با ما اینجا را کلیک کنید